Een 70-jarige vrouw die haar demente man thuis verzorgt, terwijl ze zelf hartproblemen heeft. Een dertiger die na een werkdag van acht uur nog de administratie van zijn zieke moeder regelt. Dit is het Nederland van 2026 en de situatie voor mantelzorgers wordt alleen maar complexer.
Tien jaar geleden was één op de drie Nederlanders mantelzorger. Inmiddels is dat bijna twee op de vijf: ruim 5,5 miljoen mensen bieden onbetaalde zorg aan een naaste. Dit is een groei van een miljoen in een decennium, zo blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Die toename klinkt als een succes van de zorgzame samenleving. Maar achter dat getal schuilt een groeiende druk, van twee kanten tegelijk.
Als de zorg niet genoeg handen heeft
De vraag naar professionele zorg groeit, maar de hoeveelheid personeel groeit niet mee. Ziekenhuizen sturen patiënten eerder naar huis en ouderen blijven langer zelfstandig wonen, soms noodgedwongen. Het tekort aan zorgpersoneel loopt de komende jaren verder op: de Algemene Rekenkamer spreekt van bijna 266.000 vacatures in de zorgsector in 2034 als er niets verandert.
Het gat dat daardoor ontstaat, wordt steeds vaker opgevuld door mantelzorgers. Niet als keuze, maar als noodzaak. Het kabinet formuleert het zelf in het coalitieakkoord: een zorgzame samenleving “kan niet zonder de onbetaalbare inzet van vrijwilligers en mantelzorgers.” Informele zorg is geen aanvulling meer, het is een pijler geworden waar het systeem op leunt.
Een tweede baan zonder contract
“Veel mensen hebben dus een tweede baan“, zegt bestuurder Esther Hendriks van MantelzorgNL. Ze doelt niet zozeer op de zorgtaken zelf, maar op alles eromheen: het regelen van thuiszorg, het uitpluizen van gemeentelijke regelingen, het coördineren van afspraken bij de huisarts, de specialist, de thuiszorgorganisatie. “De zorgtaken zelf zijn niet altijd zo zwaar, maar wel het gedoe eromheen.”
Dat gedoe valt vaak op de schouders van vrouwen. Vrouwen verlenen nog altijd vaker en intensiever mantelzorg dan mannen: 41 procent van de vrouwen tegenover 37 procent van de mannen. Vrouwen nemen vaker de persoonlijke verzorging en coördinatie op zich, terwijl mannen wat vaker helpen bij vervoer. Toch groeit het aandeel mannen: in 2014 gaf 28 procent van de mannen mantelzorg, tien jaar later is dat gestegen naar 37 procent.
Intussen werken vrouwen ook meer uren betaald dan een decennium geleden. Het aantal mensen dat mantelzorg combineert met een baan van 32 uur per week of meer is gestegen naar bijna 1,7 miljoen. Werk én zorg én een eigen leven: de combinatie vraagt steeds meer van steeds meer mensen.
De puzzel van alledag
Voor wie de ballen hoog probeert te houden, is de puzzel soms bijna niet te leggen. Ouders van een kind met een beperking geven jaar na jaar intensieve zorg, zonder zicht op een eindpunt. Mensen boven de 75 zorgen gemiddeld 15 uur per week voor hun partner, terwijl een derde van hen zelf met gezondheidsproblemen kampt. Voor jonge mantelzorgers van 18 tot 34 jaar voelt het zorgen zwaarder aan dan voor andere generaties, mede doordat deze generatie over het algemeen al meer druk ervaart.
Meer erkenning, meer regelingen
De overheid ziet de urgentie. Er is een mantelzorgagenda opgesteld voor 2023–2026, samen met gemeenten en zorgverzekeraars en in het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg zijn afspraken gemaakt over combinaties van zorg en werk en over het eenvoudiger maken van samenwonen met een zorgbehoevende naaste. Er bestaat een Mantelzorglijn, logeeropvang voor naasten en een stichting die werkgevers helpt om mantelzorgers te ontzien.
Maar het SCP is helder: die regelingen zijn niet genoeg. Ook de Sociaal-Economische Raad (SER) pleitte dit jaar voor acht weken betaald mantelzorgverlof. “De enorme toename van mantelzorgers vraagt om organisatie, financiering en erkenning van de mantelzorg,” zegt Hendriks. “Als dit zorgsysteem instort, hebben we echt een groot vraagstuk als samenleving.”
Niet houdbaar zonder steun
De vergrijzing gaat de komende jaren niet minder worden. Meer dan één op de vijf Nederlanders is al ouder dan 65 jaar en dat aandeel groeit. De vraag naar mantelzorg neemt toe, terwijl de capaciteit in de professionele zorg niet meegroeit.
Het model waarmee de samenleving het gat opvult, werkt alleen als die samenleving dat ook duurzaam kan. En dat vraagt meer dan een verwachting. Het vraagt concrete steun: voor de werkende mantelzorger, de jonge mantelzorger en de oudere die voor een andere oudere zorgt. De puzzel wordt elk jaar een stukje groter.
De puzzel wordt niet kleiner, maar bij TeamTelefoon werken we eraan dat zorgprofessionals minder tijd kwijt zijn aan randzaken en meer tijd overhouden voor de zorg zelf. We kijken ook naar manieren om mantelzorgers beter bij de zorg te betrekken, zonder ze extra te belasten. Heb jij ideeën daarover? Neem gerust contact met ons op. En wil je op de hoogte blijven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.







