Het aantal mensen dat wacht op een plek in het verpleeghuis is in één jaar tijd met ruim vierduizend gedaald. Ook het aantal aanvragen voor de Wet langdurige zorg ligt ruim vijf procent lager dan vorig jaar. Op het eerste gezicht lijkt dit goed nieuws voor de overbelaste ouderenzorg. Toch zijn zorgaanbieders en beleidsmakers verrast. Want hoe kan dit, terwijl Nederland juist steeds sneller vergrijst?
De vergrijzing groeit door
De cijfers lijken op het eerste gezicht een adempauze voor de ouderenzorg te bieden. In januari 2024 wachtten nog bijna 22.000 mensen op verpleeghuiszorg, een jaar later is dat aantal gezakt naar iets meer dan 18.000. De Nederlandse Zorgautoriteit bevestigt de trend: kortere wachtlijsten, meer beschikbare plekken. Voor sommige zorgorganisaties leidt dit zelfs tot lege bedden.
Toch zit er meer achter de cijfers, want demografisch gezien blijft het aantal ouderen gewoon stijgen. Begin 2025 telde Nederland ongeveer 935.000 tachtigplussers, volgens het CBS zal dat aantal tegen 2045 bijna verdubbeld zijn. De dubbele vergrijzing is een realiteit: er zijn voor het eerst meer 65-plussers dan jongeren onder de 20 jaar. Hoe passen die dalende cijfers dan in dit plaatje? Het antwoord: de zorgvraag verdwijnt niet, maar verschuift.
Zorg verplaatst zich naar thuis
Sinds 2024 geldt voor mensen met indicatie VV4 (beschut wonen met intensieve begeleiding) het beleid ‘thuis, tenzij’. Dat houdt in dat zij pas naar een verpleeghuis gaan als het echt niet anders kan. Daarnaast is er de afgelopen tijd een groter aanbod thuiszorg bij gekomen, waardoor mensen die zorg nodig hebben toch thuis kunnen blijven wonen. Ook innovaties zoals reablement (een beweging die ouderen helpt om hun zelfredzaamheid te vergroten) en slimme thuiszorgtechnologie maken het voor ouderen steeds vaker mogelijk om langer in hun eigen huis te blijven wonen.
Uit onderzoek blijkt dat dit nieuwe aanbod goed past bij wat ouderen zelf willen: zo lang mogelijk in de vertrouwde omgeving blijven. Daarnaast speelde begin dit jaar ook oversterfte een rol. Er overleden tijdelijk meer verpleeghuisbewoners dan normaal, waardoor er meer plekken vrijkwamen. Die piek is inmiddels weer voorbij.
Een scheve balans
Hoewel het aantal intramurale cliënten is gedaald, vertelt dat niet het hele verhaal. Wanneer we kijken naar de verschillende zorgzwaarten, zien we een opvallend verschil.
Het aantal ouderen met een lichte tot middenzware zorgvraag (beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging) is inderdaad gedaald, maar het aantal ouderen met de zwaarste zorgprofielen is in het afgelopen jaar juist met bijna drie procent gestegen (bijvoorbeeld beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging, zware dementiezorg en zware somatische zorg). Opvallend is dat die stijging doorzet. Daarnaast verschilt het enorm per regio: waar de ene regio lege bedden heeft, is de druk in andere regio’s juist onverminderd hoog.
Geen overhaaste conclusies
Het is te vroeg om te kunnen zeggen of dit een tijdelijke dip of een structurele trendbreuk is. De verandering is nog te recent, waardoor er te weinig informatie is om daar uitspraak over te doen. Brancheorganisatie ActiZ waarschuwt alvast: sluit niet te snel verpleeghuizen. Als de vraag straks weer stijgt, krijgen we die capaciteit niet snel terug. Dat zorgt voor een dilemma voor zorgorganisaties: lege bedden kosten geld, maar weghalen durft niemand.
Onderzoek moet duidelijkheid geven
Om meer duidelijkheid te krijgen laat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het RIVM een verdiepend onderzoek uitvoeren. De resultaten hiervan worden medio 2026 verwacht. Hoe de trend zich verder ontwikkelt is volgens onderzoekers van onderzoeksbureau Gupta afhankelijk van twee dingen: hoeveel mensen de zwaarste zorg nodig hebben en welke beleidskeuzes er worden gemaakt over de afweging tussen thuiszorg of verpleeghuis. Verder is het nog te vroeg om concreet te kunnen zeggen of er sprake is van een trendbreuk, hiervoor is nog te weinig data bekend.
Wil je op de hoogte blijven van deze en andere ontwikkelingen in de zorg? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en dan ontvang je automatisch updates zodra er nieuwe ontwikkelingen zijn.
