De meeste mensen lopen met een grote bocht om ze heen, maar het Outreach- en Interventieteam (OIT) van Traverse en Novadic Kentron in Tilburg zoekt ze juist op. Zij stappen op iedereen af die dak- of thuisloos is. De ene dag kunnen ze rustig een praatje maken, de andere dag worden ze uitgescholden. Toch blijft het team proberen om contact te maken: soms dagen achter elkaar, soms maandenlang. Het is een voorzichtig proces. Deze mensen zijn vaak juist degenen die geen zorg willen, die terugdeinzen bij elke poging tot contact. En toch zetten de teamleden door, stap voor stap, tot er op een dag dat zeldzame antwoord komt: “Ja, oké dan.” In dit interview met Isa, communicatiemedewerker van TeamTelefoon, vertelt Wiebe, teamleider van het OIT over hun werk, de uitdagingen op straat en de kleine stappen die uiteindelijk vertrouwen opbouwen.
De eerste stappen
Het eerste contact gaat vaak over kleine dingen. Soms is het alleen een praatje, een vriendelijk gezicht en de vraag: “Kan ik iets voor je betekenen?” In de winter neemt het team extra truien en sokken mee op de route; in de zomer gaat het vaker om het aanbieden van een douche een plek om zich op te frissen. “Een douche aannemen is al een hele grote stap,” vertelt Wiebe.
“In Nederland hoeven mensen gelukkig geen honger te lijden en dat is echt een luxe, zeker nu met het verzamelen van lege blikjes voor statiegeld.” Tegelijkertijd maakt het ons werk ook moeilijker,” vertelt Wiebe. “Als mensen honger zouden hebben, zouden ze eerder hulp aannemen. Dat zou betekenen dat we vaker een contactmoment kunnen hebben, waardoor het vertrouwen winnen makkelijker wordt.”
Een lange adem
Werken in het OIT vraagt een enorme dosis geduld. Veel dak- of thuisloze mensen zitten in de verslavingsproblematiek, hebben schulden of andere redenen waardoor ze op straat zijn beland. Dit zijn heftige verhalen die ze niet zomaar delen. Daarvoor moet het team ook veel van zichzelf geven. “Je moet echt kunnen levelen met iemand. Je kunt niet verwachten dat iemand alles vertelt, terwijl jij zelf niets van jezelf laat zien,” vertelt Wiebe. Het team wil benaderbaar zijn en stapt daarom rustig op mensen af, zonder iemand af te schrikken. Het gaat om tijd nemen, aandacht geven en telkens opnieuw contact zoeken, stap voor stap, zonder te forceren of op te geven.
Sterk in je schoenen staan
Emotioneel kan dit werk best zwaar zijn. Sommige cliënten reageren boos, verward of maken het persoonlijk. Dan helpt het dat het team hecht is en elkaar opzoekt. Ze bespreken wat ze meemaken en steunen elkaar, zodat niemand het alleen hoeft te dragen.
“Niet iedereen kan dit werk,” zegt Wiebe. “Ik ben bij sollicitatieprocedures altijd op zoek naar die x-factor. Hbo Social Work is een basis, maar levenservaring, lef en verwondering zijn minstens zo belangrijk.” Voor dit werk moet je kunnen omgaan met heftige situaties en na afloop van zo’n situatie nog steeds benaderbaar blijven voor de volgende cliënt.
De rol van de omgeving
Contact met de omgeving is enorm belangrijk. Politie, handhaving, winkeliers en zelfs een bloemist hebben het nummer van het team. Ze bellen als ze zich zorgen maken over iemand. Wiebe benadrukt dat bereikbaarheid geen massacommunicatie is: mond-tot-mondreclame en lokale zichtbaarheid werken beter dan bijvoorbeeld social media. “Het gaat erom dat de juiste mensen ons weten te vinden, in de juiste omgeving. Als ze ons bellen over iets in een andere provincie, kunnen we ook niks.”
Het team wil graag goed samenwerken met de politie. Vaak, vertelt Wiebe, als dak- of thuislozen ergens tot overlast zijn, wordt de politie gebeld en worden deze mensen weggestuurd. Voor het team is dat lastig: de mensen worden minder zichtbaar en gaan zich steeds meer verstoppen, terwijl juist dat contact maken zo belangrijk is. Het team hoopt daarom dat de politie vaker direct contact opneemt met hen, zodat zij contact kunnen maken en hopelijk hulp kunnen bieden.
Voor sommige mensen werkt hulp helemaal niet, vertelde Wiebe uit eigen ervaring van zijn werk bij de politie. Voor hen is het volgens hem soms beter om simpelweg boetes uit te blijven delen die toch niet worden betaald. Uiteindelijk komen sommige mensen zo vast te zitten en moeten ze verplicht afkicken en helpt dit hen uiteindelijk. Voor veel anderen werkt dit niet, juist dan wil het team weten wie deze mensen zijn en stap voor stap contact maken, zodat ze uiteindelijk hulp kunnen bieden.
Een succesverhaal
Toen Isa van TeamTelefoon Wiebe vroeg of hij nog een verhaal had waar hij trots op was, vertelde hij dat het doorzettingsvermogen van het team vaak bijzondere momenten oplevert. Eén verhaal is hem echter extra bijgebleven. Het ging om een man die bijna zeventien jaar op straat had geleefd. Hij bleek van Belgische afkomst te zijn, had geen identiteitsbewijs, geen inschrijfadres, geen bankrekening en nauwelijks contact met familie. Vaak was hij net weg als het team langskwam of hij wilde gewoon niet praten. Toch bleef het team jarenlang contact maken: een praatje hier, een vriendelijk “hoi” daar, steeds opnieuw zonder druk uit te oefenen.
Langzaam begon hij vertrouwen te krijgen en vertelde hij zijn verhaal. Het team hielp hem stap voor stap, regelde vervoer en contact met de ambassade. Inmiddels heeft hij een eigen huis, een inkomen en krijgt hij begeleiding. Zelfs nu komen ze elkaar nog weleens tegen op de fiets voor een kort praatje. Voor Wiebe is dit een bevestiging dat geduld en kleine stappen echt verschil kunnen maken.
Tijdelijk maar betekenisvol
Het contact dat wordt opgebouwd is intens, maar altijd tijdelijk. Er gaat een lange periode aan vooraf waarin vertrouwen wordt gewonnen, er veel van jezelf wordt gegeven en je een stukje van je eigen leven deelt. Dan komt het moment dat iemand zijn verhaal vertelt en je hem of haar door een moeilijke periode heen helpt. Wiebe legt uit dat het contact stopt zodra iemand zijn eigen weg kan gaan. “Je maakt deel uit van iemands leven, maar het is tijdelijk. Zolang als nodig is, niet langer. Dat is ook belangrijk,” legt hij uit.
Het team zet zich in om iemand op eigen benen te laten staan en op dat moment laten ze ook los. Dat begint bij hele praktische zaken die geregeld moeten worden, om uiteindelijk weer de sociale kring op te bouwen. Hierna neemt het team weer afstand en dat doen ze met veel vertrouwen. Ze zijn veel op straat te vinden en vinden het leuk om de mensen die voor hen een succesverhaal zijn opnieuw te spreken en te horen hoe het met hen gaat, meer dan dat is niet nodig.
Voor Isa was het bijzonder om deze verhalen te horen en nieuwe dingen te leren door in gesprek te gaan met de Wiebe, teamleider van het OIT. Het zijn inzichten die je niet vanzelf krijgt, maar die in dit werk de dagelijkse realiteit zijn. Bij TeamTelefoon willen we dit werk graag belichten en ons respect uitspreken voor het team dat zich elke dag inzet voor mensen die door zovelen worden ontweken. Wil je vaker dit soort verhalen lezen? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief.
