De wereld van de zelfstandige in de zorg staat op zijn kop. Waar de afgelopen jaren de angst regeerde voor de strenge ‘Vbar-wet‘, kiest het kabinet nu voor een radicale koerswijziging. Hoewel het vorige kabinet de Vbar introduceerde om schijnzelfstandigheid volgens EU-richtlijnen aan te pakken, bleek de wet in de praktijk onuitvoerbaar: de vage criteria zorgden voor zoveel paniek bij zorginstellingen dat opdrachten massaal werden geannuleerd. Om deze onzekerheid te doorbreken en de ‘echte’ ondernemer weer de ruimte te geven, schrapt minister Thierry Aartsen de Vbar grotendeels en vervangt deze door de nieuwe Zelfstandigenwet. Hiermee voldoet Nederland nog steeds aan de Brusselse eisen, maar verschuift de focus van een klopjacht op zzp’ers naar erkenning van ondernemerschap.
Een nieuwe wet met een scherpe grens
De nieuwe Zelfstandigenwet moet een einde maken aan de onzekerheid die ervoor zorgde dat zorginstellingen uit angst voor boetes geen zzp’ers meer durfden in te huren. De focus verschuift van controle van schijnzelfstandigen naar het bevestigen van ondernemerschap. Toch is er één scherpe grens die blijft staan: de uurtarief-grens van 38 euro. Dit bedrag is niet zomaar gekozen; het is gebaseerd op wat een zelfstandige minimaal nodig heeft om zich fatsoenlijk te kunnen verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid en pensioen op te bouwen, vergelijkbaar met iemand in loondienst.
In de nieuwe wet fungeert dit tarief als een ‘rechtsvermoeden’. Dit betekent dat de wet er bij een tarief onder de 38 euro automatisch vanuit gaat dat iemand eigenlijk een werknemer is. Het is een beschermingswal voor de onderkant van de markt. Wie minder verdient, hoeft bij een conflict niet meer zelf te bewijzen dat hij een werknemer is; de bewijslast verschuift volledig naar de zorginstelling. Zij moeten dan onomstotelijk aantonen dat er, ondanks het lage tarief, tóch sprake is van echt ondernemerschap. Boven de 38 euro vervalt dit automatische vermoeden en wordt er meer waarde gehecht aan de afspraken tussen de zzp’er en de opdrachtgever.
Woede op de werkvloer
Terwijl het kabinet rust probeert te creëren met deze nieuwe wet, is er aan de andere kant van de tafel grote woede ontstaan. Veel grote zorgorganisaties, zoals Careyn, het Ikazia Ziekenhuis en Parnassia Groep, hebben het afgelopen jaar namelijk keihard gewerkt om te stoppen met de inzet van zzp’ers. Zij wilden voldoen aan de strengere regels van de overheid, ook al deed dat pijn in de planning.
Nu het kabinet op het laatste moment heeft besloten om een ‘zachte landing’ in te voeren en voorlopig geen boetes uit te delen, voelen deze bestuurders zich in de steek gelaten. Chantal Beks van Careyn spreekt van “windvaan beleid”. Voor haar voelt het als een straf voor organisaties die hun rug recht hielden, terwijl zorginstellingen die afwachtten nu worden beloond. Volgens de bestuurders zorgt dit “zwabberbeleid” voor een grijs gebied: zzp’ers trekken nu simpelweg naar de organisaties waar nog niet streng wordt gehandhaafd, wat de zorg elders duurder en minder flexibel maakt.
De miljarden uit Brussel
Waarom drukt het kabinet deze nieuwe plannen er dan toch met zoveel haast door? Het antwoord ligt in Brussel. Nederland heeft recht op bijna 3 miljard euro uit het Europese corona herstelfonds, maar krijgt dit geld alleen als er vóór augustus dit jaar een wet ligt die schijnzelfstandigheid aanpakt. De minister staat dus onder enorme tijdsdruk om de miljarden veilig te stellen, terwijl de zorgsector worstelt met de uitvoering.
Ondanks het uitstel van de boetes blijft de boodschap van de grote zorgorganisaties aan zzp’ers helder: de koers naar minder zelfstandigen in de zorg blijft bestaan. “Afbouwen is afbouwen”, klinkt het bij Ipse de Bruggen. De fiscale risico’s en naheffingen blijven namelijk op de achtergrond aanwezig, ook als de directe boetes nu even zijn geparkeerd.
De ontwikkelingen rondom de nieuwe Zelfstandigenwet en de handhaving in de zorg volgen elkaar in hoog tempo op. Wil je geen update missen over wat dit voor jouw positie als zorgprofessional of zorgorganisatie betekent? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws direct in je mailbox.
